Zamawiasz opakowanie kartonowe po raz pierwszy i w opisie oferty widzisz dwie pozycje, których nie rozumiesz: „bigowanie” i ewentualnie „wykrojnik do sztancowania”. Jedna jest wliczona w cenę, druga to osobna opłata wdrożeniowa. Żeby zrozumieć, dlaczego tak to działa i za co właściwie płacisz, musisz wiedzieć, czym te dwa procesy są i kiedy każdy z nich jest potrzebny.
Co to jest bigowanie kartonu i dlaczego każdy karton go wymaga
Bigowanie to proces polegający na wyciskaniu precyzyjnych linii zagięcia na powierzchni arkusza tektury lub kartonu. Linie te – zwane liniami bigowania lub po prostu bigami – wyznaczają miejsca, w których tektura zostanie złożona podczas formowania opakowania. Bez bigowania zagięcie tektury falistej wyglądałoby nieprecyzyjnie, a materiał pękałby lub marszczył się wzdłuż złożenia lub po linii najbliższej fali zamiast zginać się równo i powtarzalnie.
Kluczowe jest to, że bigowanie nie przecina materiału – tylko go ugniata wzdłuż linii, nie naruszając struktury zewnętrznych warstw tektury. Dzięki temu po złożeniu opakowanie zachowuje wytrzymałość i estetykę na krawędziach, a każda składana seria wygląda tak samo.
Bigowanie papieru i tektury odbywa się na maszynie bigującej (a czasem bezpośrednio na tekturnicy) wyposażonej w specjalne narzędzia – rylce lub noże bigujące – które wyciskają linie na arkuszu. W TEK-PAK używamy maszyn bigujących przystosowanych do pracy z tekturą falistą różnych grubości, od lekkiej 3-warstwowej przez cięższą 5-warstwową. Bigowanie może być też wykonywane na wykrojniku, równocześnie z procesem wycinania (sztancowania).
Każdy karton klapowy – czyli standardowy karton transportowy z klapami górnymi i dolnymi – powstaje dzięki połączeniu bigowania i wycinania. Samo bigowanie pozwala jedynie „stworzyć” narożniki i linie zagięcia – do pełnej formy potrzebne są jeszcze nacięcia (sloty) wzdłuż miejsc, gdzie karton będzie się składał przestrzennie, a przy klasycznej klapówce dodatkowo język klejowy, który również powstaje wskutek wycinania, a nie bigowania. Maszyna wycinająco-bigująca wykonuje obie operacje jednocześnie, a efektem jest płaski, złożony karton gotowy do wysyłki i złożenia przez paczkującego.
Co to jest sztancowanie kartonu i kiedy jest niezbędne
Sztancowanie – zwane też wycinaniem lub wykrawaniem – to proces wycinania arkusza tektury w określony kształt przy użyciu specjalnego narzędzia zwanego wykrojnikiem. Przy prostych opakowaniach klapowych wycinanie zachodzi bezpośrednio na maszynie, bez użycia wykrojnika – wykrojnik jest potrzebny dopiero przy bardziej złożonych kształtach. W odróżnieniu od bigowania, sztancowanie fizycznie przecina materiał wzdłuż i wszerz zaprojektowanych konturów.
Sztancowanie kartonu jest niezbędne wszędzie tam, gdzie kształt opakowania wykracza poza prosty prostokąt wycinany na maszynach slotujących, a nie gilotynowo. Dotyczy to opakowań fasonowych o nieregularnych kształtach, opakowań z wycięciami w klapach lub ścianach, tacek i ekspozytorów z wyciętymi otworami, opakowań z perforacją do łatwego otwierania, a także wszelkich form, których nie da się uzyskać przez samo cięcie prostoliniowe.
Wykrojnik do kartonu to narzędzie wykonane ze sklejki, w której umieszczone są metalowe noże odwzorowujące kształt opakowania. Jeden wykrojnik odpowiada jednemu projektowi opakowania i jest elementem wielorazowym – wytwarza się go na potrzeby konkretnej formy i można go wykorzystywać wielokrotnie przy tym samym wzorze opakowania. Koszt wykrojnika wlicza się w koszt wdrożenia nowego projektu fasonowego i jest opłatą jednorazową, amortyzowaną na przestrzeni kolejnych zamówień, albo ponoszoną jednorazowo przy pierwszej realizacji – zależnie od ustaleń.
Bigowanie, wycinanie i sztancowanie – kiedy które jest potrzebne
To pytanie praktyczne, bo od odpowiedzi zależy koszt wdrożenia i czas realizacji zamówienia.
W praktyce mamy do czynienia z trzema procesami: bigowaniem (patrz wyżej), wycinaniem oraz sztancowaniem. Wycinanie dotyczy opakowań klapowych i prostych konstrukcji, wykonywanych liniowo na maszynach typu sloter lub casemaker – bez użycia wykrojnika. Sztancowanie jest potrzebne wszędzie tam, gdzie linie cięcia mają różne orientacje, a projekt wymaga otworów, perforacji, uchwytów na ręce lub konstrukcji typu taca. W praktyce bigowanie i wycinanie obejmuje cały segment opakowań klapowych FEFCO 0201, 0203 i podobnych – zdecydowanie najpopularniejszą kategorię opakowań transportowych.
Sztancowanie staje się potrzebne, gdy projekt wymaga:
- cięcia po skomplikowanym konturze (kształt nieregularny, zaokrąglone rogi, wcięcia)
- otworów w ściankach lub klapach opakowania (np. okienko do prezentacji produktu, uchwyt do przenoszenia)
- perforacji ułatwiających otwieranie (linia cięcia przerywanego, np. w opakowaniach SRP)
- konstrukcji fasonowych, tacek i ekspozytorów o dowolnej geometrii
Krótko mówiąc: każde opakowanie wymaga bigowania i wycinania – to podstawa produkcji. Wykrojnik i sztancowanie potrzebne są dopiero wtedy, gdy opakowanie ma jakikolwiek wycięty otwór, niestandardowy obrys lub perforację.
Wykrojnik do kartonu – co to jest i ile kosztuje
Wykrojnik do kartonu to specjalne narzędzie produkcyjne wykonane indywidualnie pod każdy projekt opakowania wymagającego sztancowania. Składa się ze sklejkowej deski, w której wycinane są rowki zgodne z projektem, a następnie wbijane są metalowe noże tnące i noże bigujące. Cały zestaw zamocowany w maszynie sztancującej wycina i biguje arkusze tektury z dużą precyzją i w krótkim czasie.
Koszt wykrojnika zależy od jego złożoności – liczby konturów, długości linii cięcia, obecności bigowania i ewentualnych elementów perforacji. Typowy wykrojnik do średniej złożoności opakowania fasonowego to koszt jednorazowy, który ponosi się tylko przy pierwszym zamówieniu danego projektu. Przy kolejnych seriach z tym samym projektem wykrojnik jest już gotowy i nie generuje dodatkowego kosztu – o ile jego stan techniczny na to pozwala.
Ważna informacja praktyczna: wykrojnik do kartonu ma swój okres eksploatacyjny. Przy wysokich nakładach produkcyjnych noże z czasem tępią się i wymagają regeneracji lub wymiany. W TEK-PAK przechowujemy wykrojniki klientów między zleceniami i informujemy o konieczności ich odnowienia, zanim wpłynie to na jakość produkcji.
Jak bigowanie i sztancowanie wyglądają w praktyce zamówienia
Przy zamawianiu opakowań klapowych ze standardowego zakresu wymiarów – w większości przypadków cały proces produkcji opiera się na bigowaniu i wycinaniu bez wykrojnika. Przy bardzo małych wymiarach wykonanie wykrojnika może być jednak konieczne. Nie ma żadnej jednorazowej opłaty za narzędzie, czas wdrożenia jest krótszy, a minimalny nakład może być niższy. To powód, dla którego opakowania klapowe są najbardziej dostępnym kosztowo typem opakowania tekturowego.
Przy zamawianiu opakowań fasonowych, tacek, ekspozytorów i innych niestandardowych form – pierwsza wycena zawiera pozycję „wykrojnik”. To jednorazowy koszt wdrożeniowy, po którym kolejne zamówienia tego samego projektu są już tańsze. Przy planowaniu budżetu warto przyjąć, że koszt wykrojnika amortyzuje się zwykle po kilku seriach produkcyjnych.
Jeśli nie wiesz, czy Twój projekt wymaga wykrojnika, wystarczy przesłać rysunek lub opis opakowania – na etapie wyceny jasno określimy, który proces jest potrzebny i co oznacza to dla kosztu i czasu realizacji.
Więcej o samym procesie sztancowania w TEK-PAK znajdziesz na stronie sztancowania. Jeśli interesuje Cię zakres opakowań, które wymagają wykrojnika – szczegóły znajdziesz na stronie opakowań fasonowych. Przy projektach wymagających jednocześnie bigowania i złożonego sztancowania realizujemy je kompleksowo – od projektu po gotowe opakowanie dostarczone do magazynu.
Chcesz sprawdzić, czy Twój projekt wymaga wykrojnika i ile kosztuje wdrożenie? Skorzystaj z darmowej wyceny – odpowiadamy w ciągu 24 godzin.
Najczęstsze pytania o sztancowanie i bigowanie
Czym różni się sztancowanie od bigowania? Bigowanie co to w skrócie: wyciskanie linii zagięcia w tekturze bez jej przecinania – przygotowuje materiał do złożenia w opakowanie. Sztancowanie co to natomiast: wycinanie tektury w określony kształt przy użyciu wykrojnika, niezbędne przy niestandardowych formach, otworach i perforacjach. Oba procesy często używane są razem: sztancowanie wycina obrys, bigowanie wyznacza linie złożenia.
Czy każde opakowanie kartonowe wymaga sztancowania? Nie. Opakowania klapowe o prostokątnym obrysie (np. FEFCO 0201) produkowane są wyłącznie na maszynach wycinających lub wycinająco-bigujących, bez wykrojnika. Sztancowanie jest potrzebne dopiero przy niestandardowych kształtach, otworach w ściankach, perforacjach do otwierania i wszelkich formach wykraczających poza prosty prostokąt.
Co to jest wykrojnik do kartonu i czy muszę go kupić? Wykrojnik to narzędzie produkcyjne wytwarzane indywidualnie pod projekt opakowania wymagającego sztancowania. Jego koszt wliczony jest w wycenę pierwszego zamówienia danego projektu i jest opłatą jednorazową. Przy kolejnych seriach z tym samym projektem wykrojnik jest już gotowy – nie ponosisz go ponownie.
Jak długo trwa produkcja opakowania wymagającego wykrojnika? Przy projekcie wymagającym nowego wykrojnika czas realizacji wynosi zazwyczaj 10 do 14 dni roboczych od zatwierdzenia projektu – z uwzględnieniem czasu wykonania wykrojnika i ewentualnego prototypu. Przy kolejnych zamówieniach z istniejącym wykrojnikiem czas jest krótszy i zbliżony do standardowych opakowań klapowych.
Czy bigowanie osłabia tekturę? Prawidłowo wykonane bigowanie nie osłabia struktury tektury – wprost przeciwnie, zapobiega niekontrolowanemu pękaniu materiału przy zaginaniu. Maszyny bigujące dobierają siłę wcisku do grubości i gramatury tektury, dzięki czemu linie zagięcia są precyzyjne, a zewnętrzne warstwy materiału pozostają
